ilumin

กรมพระยาดำรงค์ฯ : "ฆ่าตัวตายนั้นบาปหรือไม่บาป"
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ : "จะว่าบาปหรือไม่บาปนั้นไม่ใช่ เป็นแต่ไม่ถูก เพราะไม่ได้อยู่ในอำนาจของใคร จะอยากไปเร็วหรือไปช้า ก็ทำไม่ได้ทั้งสองอย่าง"
กรมพระยาดำรงค์ฯ : (บังคมพระหัตถ์) "ถูกแล้ว"

. . . .

พอดีอ่าน "สิ่งที่ข้าพเจ้าพบเห็น(ภาคจบ)"  ใกล้จะจบเต็มทีเลยคัดลอกบางส่วนมาให้อ่าน

ตรงบทนี้เล่าถึงช่วงวันสุดท้ายของกรมพระยาดำรงค์ฯ
เป็นช่วงที่ประเทศไทยกำลังเกิดการเปลี่ยนแปลง และตกอยู่ในภาวะสงคราม
หลายๆสิ่งหลายๆอย่างเปลี่ยนแปลงไปในทางเลว จนท่านเองไม่อยากจะอยู่ดูการเปลี่ยนแปลงลักษณะนี้ต่อไป

ถึงกระนั้นท่านก็ปล่อยวาง
และจากไปอย่างสงบ

. . . 

อ่านหนังสือเล่มนี้แล้วพลอยคิดไปว่า
สมเด็จกรมพระยาดำรงค์กับลูกสาวอีกสองสามคนที่ลี้ภัยการเมืองไปอยู่ปีนัง
เหมือนจะเป็นคนสยามคนสุดท้าย